Noong unang panahon, ang ilog ay mahalaga sa buhay ng mga tao. Ito ay hindi lamang isang lugar kung saan dumadaloy ang tubig. Ito ay bahagi ng ating kasaysayan at kultura. Ang mga ninuno natin ay nanirahan malapit sa ilog. Sila ay gumamit ng ilog para sa iba't ibang bagay. Halimbawa, ang ilog ay pinagkukunan nila ng inuming tubig. Ang tubig sa ilog ay malinis at sariwa. Kaya, ito ay ligtas inumin. Sila rin ay gumamit ng ilog para sa pagluluto. Ang ilog ay nagbigay sa kanila ng mga isda at iba pang pagkain. Sila ay nangingisda sa ilog araw-araw. Ang ilog din ay ginamit nila para sa paglalaba ng kanilang mga damit. Ang tubig sa ilog ay nakatulong upang linisin ang kanilang mga damit. Higit sa lahat, ang ilog ay ginamit nila bilang daanan. Sila ay naglalakbay sa ilog gamit ang mga bangka. Ang ilog ay nag-ugnay sa kanila sa ibang mga lugar. Sa paglipas ng panahon, maraming bagay ang nagbago. Ngunit, ang ilog ay nanatiling mahalaga. Noong bata ako, madalas akong pumunta sa ilog kasama ang aking lolo. Ang aking lolo ay isang mangingisda. Araw-araw, siya ay pumupunta sa ilog upang mangisda. Ako ay sumasama sa kanya. Natutunan ko ang maraming bagay tungkol sa ilog mula sa kanya. Itinuro niya sa akin kung paano mangisda gamit ang lambat. Ipinakita niya sa akin kung saan matatagpuan ang mga isda. Sinabi niya sa akin ang mga kuwento tungkol sa ilog. Ang mga kuwento niya ay puno ng mga alamat at kababalaghan. Sabi niya, ang ilog ay may mga espiritu. Ang mga espiritu na ito ay nagbabantay sa ilog. Dapat natin silang igalang. Naaalala ko pa noong isang araw. Kami ng lolo ko ay nangingisda sa ilog. Biglang, umulan ng malakas. Ang tubig sa ilog ay tumaas. Kami ay natakot. Mabilis kaming umuwi. Pagkatapos ng ulan, bumalik kami sa ilog. Nakita namin na maraming basura sa ilog. Ang ilog ay naging marumi. Simula noon, hindi na ako madalas pumunta sa ilog. Nalungkot ako dahil ang ilog ay hindi na katulad ng dati. Ang ilog ay naging biktima ng polusyon. Ang mga tao ay nagtapon ng basura sa ilog. Ang mga pabrika ay nagtapon ng kemikal sa ilog. Dahil dito, maraming isda ang namatay. Ang tubig sa ilog ay naging hindi ligtas inumin. Gusto kong ibalik ang dating ganda ng ilog. Gusto kong makita muli ang mga isda na lumalangoy sa ilog. Gusto kong marinig muli ang awit ng mga ibon sa ilog. Gusto kong maamoy muli ang sariwang hangin sa ilog. Sana, magtulungan tayo upang linisin ang ilog. Sa ganitong paraan, maipapakita natin ang pagmamahal sa ating kalikasan. Maipapakita rin natin ang paggalang sa ating mga ninuno. Ang ilog ay parte ng ating pagkatao. Dapat natin itong pangalagaan para sa mga susunod na henerasyon. Sinubukan kong maghanap ng paraan para makatulong. Nagsimula ako sa maliit na bagay. Una, kinausap ko ang aking mga kaibigan at kapitbahay. Sinabi ko sa kanila ang tungkol sa problema ng ilog. Ipinaliwanag ko sa kanila kung gaano kahalaga ang ilog sa ating buhay. Hinikayat ko sila na huwag magtapon ng basura sa ilog. Marami sa kanila ang nakinig sa akin. Sila ay nangako na tutulong sila. Sama-sama, nagsimula kaming maglinis ng ilog. Kinuha namin ang mga basura sa paligid ng ilog. Inilagay namin ang mga ito sa mga sako. Pagkatapos, dinala namin ang mga sako sa basurahan. Hindi ito madali. Maraming basura. Ngunit, hindi kami sumuko. Patuloy kaming naglinis araw-araw. Sa paglipas ng mga araw, nakita namin ang pagbabago. Ang ilog ay nagsimulang luminis. Ang tubig ay hindi na gaanong marumi. Nakakita kami ng ilang isda na bumalik sa ilog. Masaya kami. Ang aming pagsisikap ay nagbunga. Ngunit, alam namin na hindi pa ito sapat. Kailangan naming gawin pa. Kaya, nagpasya kaming lumapit sa mga lokal na opisyal. Humingi kami ng tulong sa kanila. Sinabi namin sa kanila ang tungkol sa aming proyekto. Ipinaliwanag namin sa kanila kung gaano kahalaga ang ilog. Nagulat sila sa aming dedikasyon. Sila ay nangako na tutulong sila sa amin. Nagbigay sila ng mga kagamitan para sa paglilinis. Nagpadala rin sila ng mga tao para tumulong sa amin. Dahil sa tulong nila, mas mabilis naming nalinis ang ilog. Nagtanim din kami ng mga puno sa paligid ng ilog. Ang mga puno ay nakatulong upang mapanatili ang kalinisan ng tubig. Ang mga ugat ng mga puno ay pumipigil sa pagguho ng lupa. Sa loob ng ilang buwan, ang ilog ay bumalik sa kanyang dating ganda. Ang tubig ay malinis at sariwa. Ang mga isda ay lumalangoy muli sa ilog. Ang mga ibon ay umaawit muli sa ilog. Ang hangin ay sariwa muli. Masaya ang lahat. Ang ilog ay buhay muli. Natutunan ko na kahit maliit na bagay, makakatulong. Ang mahalaga ay magsimula at huwag sumuko. Kung sama-sama tayong kikilos, makakamit natin ang ating mga pangarap. Ang ilog ay hindi lamang isang ilog. Ito ay simbolo ng ating pag-asa at pagkakaisa. Ang ilog ay nagtuturo sa atin ng maraming bagay. Ito ay nagtuturo sa atin ng kahalagahan ng pagtutulungan. Ito ay nagtuturo sa atin ng kahalagahan ng pagmamahal sa ating kalikasan. Ito ay nagtuturo sa atin ng kahalagahan ng paggalang sa ating mga ninuno. Ang ilog ay bahagi ng ating buhay. Dapat natin itong pangalagaan at mahalin. Dapat nating tandaan na ang ilog ay buhay. Kung pangangalagaan natin ang ilog, pangangalagaan din natin ang ating sarili. Kung babayaan natin ang ilog, babayaan din natin ang ating sarili. Ang ilog ay repleksyon ng ating pagkatao. Kung malinis ang ilog, malinis din ang ating puso. Kung marumi ang ilog, marumi din ang ating puso. Kaya, dapat nating linisin ang ilog. Sa ganitong paraan, lilinisin din natin ang ating sarili. Ang ilog ay regalo sa atin. Dapat natin itong tanggapin ng may pagmamahal at responsibilidad. Ang ilog ay hindi lamang para sa atin. Ito ay para rin sa mga susunod na henerasyon. Dapat nating siguraduhin na ang ilog ay mananatiling malinis at buhay para sa kanila. Sa huli, ang ilog ay nagpapaalala sa atin ng ating pinagmulan. Ito ay nagpapaalala sa atin ng ating kasaysayan. Ito ay nagpapaalala sa atin ng ating kultura. Kaya, dapat nating ipagmalaki ang ating ilog. Dapat nating ipagmalaki ang ating pinagmulan. Dapat nating ipagmalaki ang ating pagkatao.

Ang Ilog

Maraming tao ang naniniwala na ang pagtakbo ay para lamang sa mga atleta o sa mga taong gustong pumayat. Hindi ito totoo! Ang pagtakbo ay para sa lahat. Basta't gusto mo at kaya mo, pwede kang tumakbo. Hindi kailangan maging mabilis o malayo agad. Ang importante ay magsimula at mag-enjoy. Kaya, tara, takbuhan tayo! Bilisan mo! Ang problema ng maraming tao ay hindi nila alam kung paano magsimula. Natatakot sila na baka hindi nila kaya o baka mapagod sila agad. Kaya, ang unang hakbang ay magsimula sa maliit na bagay. Pwede kang magsimula sa paglalakad. Maglakad ka muna ng 10 minuto sa araw-araw. Pagkatapos, dagdagan mo ng 5 minuto kada linggo. Hanggang sa kaya mo nang maglakad ng 30 minuto. Pagkatapos nito, pwede ka nang magsimulang tumakbo. Pero, huwag kang biglain. Takbo ka muna ng isang minuto, tapos lakad ng dalawang minuto. Ulitin mo ito ng limang beses. Pagkatapos, dagdagan mo ang oras ng pagtakbo at bawasan ang oras ng paglalakad. Hanggang sa kaya mo nang tumakbo ng tuloy-tuloy. Minsan, nakakatamad tumakbo lalo na kung mag-isa ka lang. Kaya, humanap ka ng kaibigan na gustong sumabay sa iyo. Pwede kayong mag-usap habang tumatakbo. O kaya, pwede kayong maglaro. May mga laro na pwede niyong laruin habang tumatakbo. Halimbawa, pwede kayong magbilangan ng mga puno o mga kotse na nakikita ninyo. O kaya, pwede kayong mag-unahan sa pagtakbo hanggang sa isang lugar. Basta't mag-enjoy kayo! Isa pang problema ay ang pagpili ng tamang lugar para tumakbo. Hindi lahat ng lugar ay maganda para tumakbo. Iwasan mo ang mga lugar na maraming sasakyan o mga lugar na madumi. Humanap ka ng lugar na tahimik at malinis. Pwede kang tumakbo sa parke, sa kalsada na hindi masyadong matao, o sa treadmill sa gym. Ang importante ay komportable ka sa lugar na pinili mo. Kapag tumatakbo ka, huwag mong kalimutan ang tamang gamit. Magsuot ka ng sapatos na komportable at tama ang sukat. Huwag kang magsuot ng sapatos na masikip o maluwag. Pwede kang magsuot ng damit na presko at hindi mainit. Magdala ka rin ng tubig para hindi ka ma-dehydrate. At huwag mong kalimutan ang iyong cellphone para makinig ng musika o para tumawag kung may emergency. Ang pagtakbo ay hindi lamang para sa katawan. Para rin ito sa isip. Kapag tumatakbo ka, nakakalimutan mo ang mga problema mo. Nakakawala ka ng stress. Nakakagaan ng pakiramdam. Kaya, tumakbo ka. Bilisan mo! At mag-enjoy ka! Minsan, kahit gusto mo talagang tumakbo, may mga araw na hindi mo talaga kaya. Masakit ang katawan mo, o kaya naman, wala ka lang talagang gana. Ano ang gagawin mo? Ang importante ay huwag kang magalit sa sarili mo. Okay lang na magpahinga. Hindi mo kailangang pilitin ang sarili mo. Pwede kang magpahinga ng isang araw, dalawang araw, o kahit isang linggo. Basta't huwag kang susuko. Pagkatapos mong magpahinga, bumalik ka ulit sa pagtakbo. Simulan mo ulit sa maliit na bagay. Maglakad ka muna, tapos takbo. Huwag kang magmadali. Ang importante ay bumalik ka sa dati mong routine. May mga pagkakataon din na kahit gusto mong tumakbo, hindi mo naman alam kung saan ka pupunta. Paulit-ulit na lang ang ruta mo. Nakakasawa na. Kaya, humanap ka ng bagong lugar na pwede mong takbuhan. Pwede kang magtanong sa mga kaibigan mo o kaya, pwede kang maghanap sa internet. Siguro may parke na hindi mo pa napuntahan, o kaya naman, may kalsada na hindi mo pa natatakbuhan. Ang importante ay magkaroon ka ng bagong lugar na pwedeng magbigay sa iyo ng inspirasyon. Isa pang problema na kinakaharap ng maraming tao ay ang kawalan ng oras. Busy sila sa trabaho, sa pag-aaral, o sa pamilya. Kaya, hindi nila maisingit ang pagtakbo sa kanilang schedule. Pero, kahit gaano ka kabusy, pwede ka pa ring maglaan ng oras para sa pagtakbo. Hindi mo kailangang tumakbo ng isang oras araw-araw. Kahit 30 minuto lang, okay na. Pwede kang gumising ng mas maaga o kaya naman, pwede kang tumakbo pagkatapos ng iyong trabaho o pag-aaral. Ang importante ay maglaan ka ng oras para sa iyong kalusugan. At huwag mong isipin na ang pagtakbo ay dagdag na gawain. Isipin mo na ito ay parte ng iyong buhay. Isipin mo na ito ay oras para sa iyong sarili. Oras para mag-relax, mag-isip, at mag-enjoy. Sa paglipas ng panahon, makikita mo ang mga positibong epekto ng pagtakbo sa iyong buhay. Hindi lamang sa iyong katawan, kundi pati na rin sa iyong isip at iyong kalusugan. Mas magiging masigla ka, mas magiging masaya ka, at mas magiging malusog ka. Kaya, takbuhan na! Bilisan mo! Ang pagtakbo ay hindi lamang isang ehersisyo. Ito ay isang paraan ng pamumuhay. Ito ay isang paraan para maging mas malusog, mas masaya, at mas matatag. Huwag mong sayangin ang pagkakataon na ito. Simulan mo na ngayon. Hindi mo kailangang maging perpekto. Hindi mo kailangang maging mabilis. Ang importante ay magsimula ka at magpatuloy ka. Dahil sa huli, ang pagtakbo ay hindi lamang tungkol sa pagtakbo. Ito ay tungkol sa paglalakbay. Ito ay tungkol sa pagtuklas ng iyong sarili. Ito ay tungkol sa pagiging mas mahusay na bersyon ng iyong sarili. Kaya, takbo. Takbuhan. Bilisan mo! Para sa iyong kalusugan, para sa iyong kaligayahan, para sa iyong buhay.

Takbuhan: Bilisan Mo!

Tingnan niyo si Tatay. Ayan, abala na naman siya sa kanyang mesa. May mga kahoy, pandikit, at iba't ibang gamit. Gumagawa siya ng modelo ng bahay. Mahilig si Tatay gumawa ng mga modelo. Noong bata pa ako, ginawa niya ako ng modelo ng barko. Ngayon, bahay naman. Ang sabi niya, para daw ito sa kanyang proyekto sa trabaho. Kailangan daw niya ipakita sa mga tao kung ano ang plano nilang gawin. Kaya gumagawa siya ng modelo. Mas madali daw maintindihan kapag may modelo. Pero, teka, parang may problema. Nakasimangot si Tatay. Lumapit ako sa kanya. 'Tay, anong problema?' tanong ko. 'Anak, hindi pantay ang bubong,' sagot niya. Tiningnan ko ang modelo. Oo nga, bahagyang nakataas ang isang bahagi ng bubong. Mukhang hindi maganda. 'Paano 'yan, Tay?' tanong ko ulit. Nag-isip si Tatay. Kinamot niya ang kanyang ulo. 'Hmm, kailangan ko sigurong tanggalin ang bubong at ayusin,' sabi niya. Kumuha siya ng maliit na lagari. Dahan-dahan niyang hiniwa ang pandikit na nakakabit sa bubong. Maingat siya para hindi masira ang ibang parte ng bahay. Pagkatapos, natanggal na niya ang bubong. Nakita ko ang problema. May maliit na kahoy na nakaharang. Kaya pala hindi pantay ang bubong. 'Tay, ayan oh! May nakaharang!' sabi ko. Tiningnan ni Tatay. 'Oo nga, anak. Magaling!' sabi niya. Kinuha niya ang maliit na kahoy at tinanggal. Sinubukan niyang ilagay ulit ang bubong. Pero, hindi pa rin pantay! 'Ay naku! Ano kaya ang mali?' tanong niya sa sarili niya. Nag-isip ulit siya. Tiningnan niya ang mga sukat. Kinuha niya ang ruler. Sinukat niya ang bawat parte ng bubong. 'Aha!' sabi niya. 'Mali ang sukat ng isang side! Kaya pala!' Kumuha siya ng bagong kahoy. Sinukat niya ito nang tama. Pagkatapos, pinalitan niya ang maling sukat na kahoy. Sinubukan niya ulit ilagay ang bubong. Sa pagkakataong ito, sakto! Pantay na pantay ang bubong. 'Yehey! Nakuha ko rin!' masayang sabi ni Tatay. Ngumiti ako. 'Ang galing mo talaga, Tay!' sabi ko. 'Kailangan lang maging matiyaga at mag-isip ng mabuti,' sagot ni Tatay. Tinulungan ko si Tatay na idikit ang bubong. Ginagamitan namin ng pandikit. Pagkatapos, pinatuyo namin ito. Habang nagpapatuyo, nagkwento si Tatay tungkol sa kanyang proyekto. Sabi niya, importante daw na maging maayos ang modelo. Para daw maintindihan ng lahat ang plano nila. Para walang magkamali sa paggawa. Pagkatapos matuyo ng pandikit, tiningnan namin ulit ang modelo. Perpekto! Pantay na ang bubong. Walang problema. Tuwang-tuwa si Tatay. Nagpasalamat siya sa akin sa pagtulong. Sabi ko, wala 'yun. Masaya ako na nakatulong ako sa kanya. Sa paggawa ng modelo na 'to, natutunan ko na kahit may problema, may solusyon. Kailangan lang maging matiyaga, mag-isip ng mabuti, at humingi ng tulong kung kailangan. Kinabukasan, dinala ni Tatay ang modelo sa kanyang trabaho. Pag-uwi niya, masaya siya. Sabi niya, nagustuhan daw ng mga kasamahan niya ang modelo. Naintindihan daw nila agad ang plano. Walang nagtanong ng mahirap. Dahil daw sa modelo, naging madali ang pagpapaliwanag. Pero, may isa pang problema. Sabi ni Tatay, kailangan daw nilang gumawa ng mas malaking modelo. Para daw mas makita ang detalye. Medyo natakot ako. Baka mas mahirap gumawa ng mas malaking modelo. Baka mas maraming problema. Kinagabihan, nagsimula na si Tatay gumawa ng mas malaking modelo. Gumamit siya ng mas maraming kahoy. Mas malaki rin ang mga gamit niya. Ako naman, nanonood lang. Gusto kong tumulong, pero hindi ko alam kung paano. Maya-maya, nakita ko na naman si Tatay na nakasimangot. 'Tay, anong problema?' tanong ko. 'Anak, ang laki ng bahay, pero parang walang espasyo sa loob,' sagot niya. Tiningnan ko ang modelo. Malaki nga sa labas, pero parang siksikan sa loob. Parang walang lugar para sa mga tao. 'Oo nga, Tay. Parang masikip,' sabi ko. Nag-isip si Tatay. 'Hmm, kailangan ko sigurong baguhin ang plano,' sabi niya. Kumuha siya ng papel at lapis. Nagdrawing siya ng bagong plano. Binago niya ang laki ng mga kuwarto. Dinagdagan niya ang espasyo sa loob. Pagkatapos, sinimulan na niyang baguhin ang modelo. Inayos niya ang mga pader. Nilakihan niya ang mga bintana. Ginawa niyang mas maluwag ang loob ng bahay. Mahirap ang trabaho, pero hindi sumuko si Tatay. Tuloy-tuloy lang siya sa paggawa. Ako naman, tinutulungan ko siya sa mga maliliit na bagay. Inaabot ko ang mga gamit niya. Pinupunasan ko ang pawis niya. Pagkatapos ng ilang araw, natapos na rin ang mas malaking modelo. Tiningnan namin ito. Wow! Ang ganda! Malaki sa labas, maluwag sa loob. May sapat na espasyo para sa lahat. 'Ang galing mo, Tay!' sabi ko. 'Salamat, anak. Malaking tulong ka,' sagot niya. Dinala ulit ni Tatay ang modelo sa kanyang trabaho. Pag-uwi niya, mas masaya siya. Sabi niya, sobrang nagustuhan daw ng mga kasamahan niya ang modelo. Lahat daw sila ay humanga. Dahil daw sa modelo, mas naging sigurado sila sa kanilang plano. Walang duda, walang pag-aalinlangan. Sa paggawa ng mga modelo, natutunan ko ang maraming bagay. Natutunan ko na kahit mahirap ang trabaho, kayang tapusin kung may tiyaga. Natutunan ko na kahit may problema, may solusyon. Kailangan lang mag-isip ng mabuti at humingi ng tulong kung kailangan. Natutunan ko rin na importante ang pagtutulungan. Kapag nagtutulungan, mas madaling maabot ang mga pangarap. Higit sa lahat, natutunan ko na ang paggawa ng modelo ay hindi lang para sa trabaho. Pwede rin itong gamitin sa iba't ibang bagay. Halimbawa, pwede kang gumawa ng modelo ng iyong pangarap na bahay. Para makita mo kung ano ang gusto mo. Pwede ka ring gumawa ng modelo ng iyong proyekto sa eskwela. Para mas maintindihan ng iyong mga kaklase. Ang paggawa ng modelo ay isang magandang paraan para ipakita ang iyong mga ideya. Ito ay isang paraan para maging mas malikhain at maparaan. Kaya, subukan mo ring gumawa ng modelo. Malay mo, maging mahusay ka rin tulad ni Tatay.

Ang Modelo ni Tatay

Noong unang panahon, matagal na panahon na ang nakalipas, may isang pangyayari na nagpabago sa mundo. Ito ay ang pagkatuklas ng mga kulay. Bago ito, ang mundo ay tila isang malaking larawan na itim at puti lamang. Ang mga tao ay hindi alam kung ano ang pula, asul, o dilaw. Isang araw, may isang matapang na bata na nagngangalang Lito ang naglakbay sa isang malayong lugar. Doon niya natuklasan ang isang kakaibang bagay - isang bahaghari pagkatapos ng ulan. Ang bahaghari ay may iba't ibang kulay. Nakita ni Lito ang pula, kahel, dilaw, berde, asul, indigo, at lila. Tuwang-tuwa siya! Bumalik siya sa kanyang bayan at ibinahagi ang kanyang natuklasan sa lahat. Simula noon, ang mga tao ay nagsimulang magpinta at magkulay. Ang mundo ay naging mas maganda at mas masaya. May iba't ibang kulay sa ating buhay, at bawat isa ay may kahulugan. Pag-usapan natin ang ilan sa mga ito. Pula. Ang pula ay kulay ng pag-ibig at lakas. Ito ay nagpapaalala sa atin ng apoy na nagbibigay ng init at liwanag. Ang pula ay nakikita natin sa mga rosas na ibinibigay natin sa mga mahal natin sa buhay. Ito rin ang kulay ng puso, na sumisimbolo ng ating damdamin. Kapag tayo ay masaya o galit, ang ating mga pisngi ay nagiging kulay pula. Kahel. Ang kahel ay kulay ng kasiyahan at enerhiya. Ito ay nagpapaalala sa atin ng araw na sumisikat sa umaga, nagbibigay ng pag-asa sa bagong araw. Nakikita natin ang kahel sa mga prutas tulad ng mangga at dalandan. Ang mga ito ay masustansya at nagbibigay lakas sa ating katawan. Ang kahel ay nagpapakita na tayo ay masigla at handang harapin ang anumang hamon. Dilaw. Ang dilaw ay kulay ng saya at pagkakaibigan. Ito ay nagpapaalala sa atin ng mga bulaklak na nakikita natin sa mga hardin. Ang dilaw ay kulay ng araw, na nagbibigay ng liwanag at init sa ating mundo. Nakikita natin ito sa mga saging na kinakain natin. Ang dilaw ay nagpapakita ng ating positibong pananaw sa buhay. Kapag nakakakita tayo ng dilaw, tayo ay napapangiti. Berde. Ang berde ay kulay ng kalikasan at pag-asa. Ito ay nagpapaalala sa atin ng mga puno at halaman na nagbibigay sa atin ng sariwang hangin. Ang berde ay nakikita natin sa mga dahon at damo. Ito ay nagpapakita na ang buhay ay patuloy na lumalago at umuunlad. Kapag tayo ay nakakakita ng berde, tayo ay nakakaramdam ng kapayapaan. Asul. Ang asul ay kulay ng kalmado at katapatan. Ito ay nagpapaalala sa atin ng langit at dagat. Ang asul ay nagpapakita na tayo ay mapayapa at maaasahan. Kapag tayo ay nakakakita ng asul, tayo ay nakakaramdam ng kapanatagan. Indigo. Ang indigo ay kulay ng karunungan at misteryo. Ito ay nagpapaalala sa atin ng gabi at ng mga bituin. Ang indigo ay nagpapakita na tayo ay may malalim na pag-iisip at imahinasyon. Kapag tayo ay nakakakita ng indigo, tayo ay nagiging interesado sa mga bagay na hindi pa natin alam. Lila. Ang lila ay kulay ng maharlika at pagkamalikhain. Ito ay nagpapaalala sa atin ng mga bulaklak at mga alahas. Ang lila ay nagpapakita na tayo ay may kakaibang talento at personalidad. Kapag tayo ay nakakakita ng lila, tayo ay nagiging inspirasyon. Ang bawat kulay ay may sariling kahulugan at halaga. Sa pamamagitan ng mga kulay, mas nakikita natin ang ganda ng mundo at mas nauunawaan natin ang ating mga damdamin. Kaya, kulayan natin ang ating buhay ng iba't ibang kulay at maging masaya! Ngayon, pag-usapan naman natin kung paano natin magagamit ang mga kulay sa ating buhay. Ang mga kulay ay hindi lamang para sa pagpipinta o pagguhit. Ito ay bahagi ng ating pang-araw-araw na pamumuhay. Sa ating mga damit. Gusto mo ba ng kulay pula na damit? Ito ay nagpapakita na ikaw ay matapang at may lakas ng loob. Gusto mo ba ng kulay asul na damit? Ito ay nagpapakita na ikaw ay kalmado at mapayapa. Ang mga kulay ay nakakatulong din sa ating pakiramdam. Kapag tayo ay malungkot, maaari tayong gumamit ng mga kulay na nagpapasaya sa atin. Maaari tayong magpinta ng isang larawan na may maraming kulay. Maaari tayong magbasa ng isang libro na may makukulay na ilustrasyon. Sa ating mga tahanan. Maaari nating kulayan ang ating mga dingding ng mga kulay na gusto natin. Ang kulay berde ay nagbibigay ng kapayapaan sa ating isipan. Ang kulay dilaw ay nagbibigay ng saya sa ating puso. Sa ating mga pagkain. Ang mga prutas at gulay ay may iba't ibang kulay. Ang mga ito ay hindi lamang masarap, kundi masustansya rin. Ang kulay kahel na karot ay mabuti para sa ating mga mata. Ang kulay berde na broccoli ay mabuti para sa ating katawan. Sa ating mga kaibigan. Bawat isa sa atin ay may paboritong kulay. Ito ay nagpapakita ng ating personalidad. May mga taong mahilig sa kulay lila. Sila ay malikhain at may kakaibang talento. May mga taong mahilig sa kulay asul. Sila ay tapat at maaasahan. Sa ating mga pangarap. Ang mga kulay ay nagbibigay inspirasyon sa atin. Kapag tayo ay nangangarap, nakakakita tayo ng iba't ibang kulay. Ito ay nagpapakita na tayo ay may malawak na imahinasyon. Ang mga kulay ay nakakatulong sa atin upang maging masaya, malikhain, at positibo. Huwag nating kalimutan na ang bawat kulay ay may kahalagahan sa ating buhay. Gamitin natin ang mga kulay upang ipakita ang ating damdamin, personalidad, at pangarap. Sa pagtatapos ng ating paglalakbay sa mundo ng mga kulay, tandaan natin na ang bawat isa sa atin ay may kakayahang magkulay ng ating sariling mundo. Maaaring hindi natin makontrol ang lahat ng nangyayari sa ating paligid, ngunit may kapangyarihan tayong pumili kung paano natin ito tutugunan at kung paano natin gustong makita ang ating buhay. Ang pagtuklas ni Lito ng bahaghari ay hindi lamang tungkol sa pagkakita ng mga bagong kulay. Ito ay tungkol sa pagbubukas ng ating mga mata sa kagandahan at posibilidad na nasa ating paligid. Ito ay tungkol sa pagiging matapang na tuklasin ang mga bagong bagay at ibahagi ito sa iba. Kaya, maging tulad tayo ni Lito. Maging matapang tayo sa pagtuklas ng mga kulay sa ating buhay. Huwag tayong matakot na magpinta ng ating sariling mundo. At higit sa lahat, ibahagi natin ang ating mga kulay sa iba upang ang mundo ay maging mas maganda at mas masaya. Ang mga kulay ay parang mga kaibigan na laging nandiyan para sa atin. Kapag tayo ay nag-iisa, maaari tayong makipagkaibigan sa mga kulay. Kapag tayo ay malungkot, maaari tayong humingi ng tulong sa mga kulay. At kapag tayo ay masaya, maaari tayong magdiwang kasama ang mga kulay. Kaya, huwag nating kalimutan ang mga kulay. Sila ay bahagi ng ating buhay. Sila ay nagbibigay kahulugan sa ating mundo. At sila ay nagpapaalala sa atin na ang buhay ay puno ng pag-asa, pag-ibig, at kagalakan. Kulayan natin ang ating mundo. Kulayan natin ang ating buhay. At maging masaya tayo! Ang paglalakbay ni Lito ay nagtuturo sa atin na ang mundo ay isang malaking canvas. Bawat isa sa atin ay may hawak na brush at pintura. Tayo ang magpapasya kung anong kulay ang ating gagamitin at kung paano natin ito ipipinta. Maaaring may mga pagkakataon na ang ating canvas ay tila madilim at walang kulay. Ngunit tandaan natin na palaging may pag-asa. Palaging may pagkakataon na magdagdag ng kulay at liwanag sa ating buhay. Maging matapang tayo na gamitin ang ating mga kulay upang magpinta ng isang magandang kinabukasan. At huwag nating kalimutan na ang pinakamagandang obra ay ang obra na nagmula sa puso.

Kulayan Natin ang Bahaghari

Noong unang panahon, ang mga tao ay naghahanap ng paraan para magkaroon ng ligtas na tirahan. Sila ay gumagamit ng mga natural na materyales tulad ng kahoy, bato, at dahon para gumawa ng mga simpleng bahay. Ito ang simula ng arkitektura. Hindi pa ito komplikado, pero mahalaga dahil nagbibigay ito ng proteksyon laban sa ulan, init, at mga hayop. Sa paglipas ng panahon, natuto ang mga tao na gumamit ng mas maraming materyales at teknik. Sa sinaunang Ehipto, itinayo ang mga piramide. Ang mga ito ay malalaking monumento para sa mga paraon. Ginamit nila ang bato at ang kanilang kaalaman sa matematika para itayo ang mga piramide na matibay at maganda. Ang mga piramide ay hindi lamang libingan, kundi simbolo rin ng kapangyarihan ng paraon. Sa sinaunang Gresya, ang arkitektura ay naging mas pormal. Itinayo nila ang mga templo para sa kanilang mga diyos. Gumamit sila ng mga kolumna at simetriko na disenyo. Ang Parthenon sa Athens ay isang magandang halimbawa ng arkitekturang Griyego. Ito ay simple pero elegante. Ipinapakita nito ang kahusayan ng mga Griyego sa paggawa ng gusali. Pagkatapos ng Gresya, dumating ang Imperyong Romano. Ang mga Romano ay mahusay sa inhinyeriya. Nagtayo sila ng mga kalsada, aqueduct, at amphitheater. Ang Colosseum sa Roma ay isang sikat na halimbawa ng arkitekturang Romano. Ito ay isang malaking arena kung saan nanonood ang mga tao ng mga laban. Ang mga Romano ay gumamit ng konkretong materyales na mas matibay kaysa sa bato. Noong Gitnang Panahon, umusbong ang arkitekturang Gotiko sa Europa. Ang mga katedral ay itinayo na may matataas na tore at stained glass windows. Ang Notre Dame Cathedral sa Paris ay isang halimbawa nito. Ang mga gusaling Gotiko ay nagpapakita ng kahalagahan ng relihiyon sa buhay ng mga tao. Ang mga arkitekto ay nagtayo ng mga gusali na nagbibigay-inspirasyon at nagpapakita ng kanilang pananampalataya. Sa panahon ng Renaissance, ang arkitektura ay bumalik sa mga ideya ng sinaunang Gresya at Roma. Ang mga gusali ay naging mas klasiko at balanse. Ang St Peter’s Basilica sa Vatican City ay isang halimbawa ng arkitekturang Renaissance. Ito ay isang malaking simbahan na nagpapakita ng kapangyarihan ng Simbahang Katoliko. Ang mga arkitekto ay nag-aral ng mga lumang gusali para makakuha ng bagong ideya. Sa pagdating ng modernong panahon, ang arkitektura ay patuloy na nagbago. Gumamit ng mga bagong materyales tulad ng bakal at salamin. Ang mga skyscraper ay itinayo sa mga lungsod. Ang Empire State Building sa New York ay isang sikat na halimbawa. Ang mga arkitekto ay nag-eksperimento sa mga bagong disenyo at teknolohiya. Ang arkitektura ay naging mas malikhain at inobatibo. Ang mga gusali ay hindi lamang tirahan kundi pati na rin sining. Ngayon, ang arkitektura ay patuloy na nagbabago. May mga gusali na eco-friendly at sustainable. Ang mga arkitekto ay naghahanap ng mga paraan para magtayo ng mga gusali na maganda, matibay, at responsable sa kapaligiran. Ang arkitektura ay isang mahalagang bahagi ng ating kultura at kasaysayan. Ipinapakita nito kung paano tayo nabuhay at kung ano ang ating pinahahalagahan. Ang mga gusali ay nagkukuwento tungkol sa ating nakaraan at nagbibigay-inspirasyon para sa ating kinabukasan. Ngayon, makikita natin ang iba't ibang estilo ng arkitektura sa buong mundo. May mga gusali na simple at praktikal, at may mga gusali na kakaiba at moderno. Ang arkitektura ay hindi lamang tungkol sa paggawa ng gusali. Ito ay tungkol din sa paglikha ng espasyo na komportable at maganda para sa mga tao. Ang arkitektura ay isang sining at isang agham. Kailangan ng kaalaman sa matematika, physics, at sining para makagawa ng isang mahusay na gusali. Ang mga arkitekto ay kailangang maging malikhain at magaling sa problema solving. Kailangan nilang isipin kung paano gagamitin ang espasyo, kung paano gagawing matibay ang gusali, at kung paano ito gagawing maganda. May mga arkitekto na nagtatrabaho sa malalaking proyekto tulad ng mga skyscraper at shopping mall. May mga arkitekto rin na nagtatrabaho sa maliliit na proyekto tulad ng mga bahay at apartment. Kahit anong proyekto, mahalaga na ang arkitekto ay may passion sa kanyang trabaho. Kailangan niyang isipin ang mga tao na gagamit ng gusali at kung paano ito makakatulong sa kanilang buhay. Ang arkitektura ay hindi lamang para sa mga mayayaman. Lahat ay nangangailangan ng tirahan at espasyo na komportable. Kaya, mahalaga na ang arkitektura ay accessible sa lahat. May mga organisasyon na nagtatrabaho para magtayo ng mga bahay para sa mga mahihirap. Ito ay isang paraan para magamit ang arkitektura para makatulong sa iba. Ang arkitektura ay isang mahalagang bahagi ng ating lipunan. Ito ay nakakaapekto sa kung paano tayo nakatira, nagtatrabaho, at naglalaro. Ang mga gusali ay nagbibigay sa atin ng proteksyon, seguridad, at kaginhawaan. Sila rin ay nagpapakita ng ating kultura at kasaysayan. Sa hinaharap, ang arkitektura ay patuloy na magbabago. May mga bagong teknolohiya at materyales na ginagamit para magtayo ng mga gusali. Ang mga arkitekto ay naghahanap ng mga paraan para magtayo ng mga gusali na mas matibay, mas maganda, at mas eco-friendly. Ang arkitektura ay isang propesyon na nangangailangan ng maraming pag-aaral at pagsisikap. Kailangan mong maging mahusay sa matematika, physics, at sining. Kailangan mo rin maging malikhain at magaling sa problema solving. Kung gusto mong maging arkitekto, kailangan mong mag-aral ng arkitektura sa kolehiyo. Maraming mga unibersidad sa Pilipinas na nag-aalok ng kursong arkitektura. Pagkatapos mong makapagtapos, kailangan mong kumuha ng lisensya para makapagtrabaho bilang isang arkitekto. Ang arkitektura ay isang mahirap pero rewarding na propesyon. Kung may passion ka sa paggawa ng gusali at gusto mong makatulong sa iba, ito ay isang mahusay na career para sa iyo. Ang arkitektura ay mahalaga dahil ito ay nakakaapekto sa ating pang-araw-araw na buhay. Ang mga gusali na ating ginagamit ay dinisenyo ng mga arkitekto. Sila ay nag-iisip kung paano natin gagamitin ang espasyo at kung paano ito gagawing komportable at ligtas. Ang arkitektura ay hindi lamang tungkol sa aesthetics. Ito ay tungkol din sa functionality. Ang isang mahusay na gusali ay dapat na maganda at praktikal. Ito ay dapat na maging madaling gamitin at dapat na matugunan ang mga pangangailangan ng mga tao na gagamit nito. Ang arkitektura ay nagpapakita rin ng ating kultura at kasaysayan. Ang mga gusali ay nagkukuwento tungkol sa ating nakaraan. Sila ay nagpapakita kung paano tayo nabuhay at kung ano ang ating pinahahalagahan. Ang mga lumang gusali ay maaaring magbigay sa atin ng ideya tungkol sa kung paano nabuhay ang mga tao noong unang panahon. Ang mga modernong gusali naman ay nagpapakita ng ating mga kasalukuyang teknolohiya at disenyo. Kaya, ang arkitektura ay isang mahalagang bahagi ng ating pamana. Dapat natin itong pangalagaan at pahalagahan.

Ano ang Arkitektura?

Maraming tao ang nag-iisip na mahirap tumugtog ng gitara. Akala nila kailangan ng espesyal na talento o matagal na panahon para matuto. Pero hindi ito totoo! Sa tamang paraan at kaunting tiyaga, kahit sino ay pwedeng matuto mag-gitara. Ang pag-aaral ng gitara ay parang paglalakbay. May mga hakbang na dapat sundan para makarating sa iyong patutunguhan. Handa ka na bang magsimula? Una, kailangan mo ng gitara. Huwag kang bibili ng sobrang mahal agad. Ang mahalaga ay komportable ka sa gitara. Subukan mo ang iba't ibang uri at laki ng gitara. Alamin mo kung ano ang bagay sa iyong kamay. Maaari kang humingi ng tulong sa isang tindahan ng musika. Sabihin mo na nagsisimula ka pa lang. Magtatanong sila at tutulungan ka nila pumili. Pagkatapos, kailangan mong alamin ang mga parte ng gitara. May ulo, leeg, katawan, at mga kwerdas. Ang ulo ay nasa dulo ng leeg. Dito nakakabit ang mga pihitan. Ang mga pihitan ay ginagamit para i-tono ang mga kwerdas. Ang leeg ay mahaba at may mga fret. Ang mga fret ay yung mga metal na bar na nakadikit sa leeg. Ang katawan ang malaking bahagi ng gitara. Ito ang nagpapalakas ng tunog. Ang mga kwerdas ang nagbibigay ng tunog kapag kinakalabit. May anim na kwerdas ang karaniwang gitara. Ngayon, alamin naman natin kung paano hawakan ang gitara. Umupo ka ng tuwid. Ilagay ang gitara sa iyong hita. Kung ikaw ay kanang kamay, ilagay mo ang gitara sa iyong kanang hita. Siguraduhin na komportable ka. Ang katawan ng gitara ay dapat nakadikit sa iyong dibdib. Ang leeg naman ay dapat nakaharap sa kaliwa. Hawakan ang leeg ng gitara gamit ang iyong kaliwang kamay. Ang iyong hinlalaki ay dapat nasa likod ng leeg. Ang iyong mga daliri naman ay dapat nakabaluktot sa mga kwerdas. Pagkatapos mong malaman kung paano hawakan ang gitara, pwede ka nang magsimula mag-aral ng mga chords. Ang chords ay kombinasyon ng mga nota na sabay-sabay tinutugtog. May mga simpleng chords na madaling matutunan. Halimbawa, ang C major, G major, at D major. Hanapin mo sa internet kung paano gawin ang mga chords na ito. May maraming tutorial videos na makakatulong sa iyo. Sundan mo lang ang mga hakbang na ipinapakita sa video. Mag-ensayo ka araw-araw. Huwag kang susuko kung hindi mo agad makuha. Balikan mo ang video at ulitin mo ang mga hakbang. Sa paglipas ng panahon, masasanay ka rin. Kapag marunong ka na ng ilang chords, pwede ka nang magsimula tumugtog ng mga simpleng kanta. Pumili ka ng mga kantang alam mo. Hanapin mo ang chords ng kantang iyon sa internet. Subukan mong sabayan ang kanta. Huwag kang mag-alala kung hindi perpekto. Ang mahalaga ay nag-eenjoy ka. Sa bawat kantang matututunan mo, mas gagaling ka. Magugulat ka na lang, marami ka nang kayang tugtugin. Ang pag-aaral ng gitara ay hindi madali sa simula. Pero kung magtitiyaga ka at mag-eenjoy, matututo ka rin. Huwag kang matakot magkamali. Lahat ng magagaling na gitarista ay nagsimula rin sa simula. Ang mahalaga ay hindi ka sumusuko. Mag-ensayo ka araw-araw. Makinig ka sa musika. Manood ka ng mga tutorial videos. Makipagkaibigan ka sa ibang gitarista. Magtanong ka kung may hindi ka alam. Sa ganitong paraan, mas mabilis kang matututo at mas magiging masaya ang iyong paglalakbay sa pag-aaral ng gitara. Huwag kang mahiya magtanong sa mga kaibigan mong marunong mag-gitara. Baka may mga tips sila na makakatulong sa iyo. Pwede rin kayong mag-jamming. Ang jamming ay ang sabay-sabay na pagtugtog ng gitara. Mas masaya ito at mas marami kang matututunan. May mga grupo rin ng gitarista online. Sumali ka sa mga grupo na ito. Makakakilala ka ng mga bagong kaibigan at makakapagbahagi kayo ng inyong mga karanasan. Pwede ka ring magtanong sa kanila kung may problema ka sa iyong pag-aaral. Maraming paraan para matuto ng gitara. Piliin mo ang paraan na pinakabagay sa iyo. May mga tao na mas gusto mag-aral mag-isa. May mga tao naman na mas gusto mag-aral sa isang guro. Walang tama o mali. Ang mahalaga ay natututo ka at nag-eenjoy ka. Subukan mo rin mag-improvise. Ang pag-improvise ay ang pagtugtog ng gitara nang walang sinusunod na nota o chords. Basta sundan mo lang ang iyong pakiramdam. Mag-eksperimento ka ng iba't ibang tunog. Sa pag-improvise, mas makikilala mo ang iyong sarili bilang isang gitarista. Mas magiging creative ka rin. Huwag mong kalimutan na ang pag-aaral ng gitara ay isang proseso. Hindi ito nangyayari overnight. Kailangan mo ng pasensya at dedikasyon. Pero kung magtitiyaga ka, makakamit mo ang iyong pangarap na maging isang gitarista. Isipin mo na lang na ang bawat araw na nag-eensayo ka ay isang hakbang papalapit sa iyong patutunguhan. Isipin mo rin na ang bawat kantang matututunan mo ay isang tagumpay. Ipagdiwang mo ang iyong mga tagumpay. Ibahagi mo ang iyong musika sa iba. Magtugtog ka sa harap ng iyong mga kaibigan at pamilya. Mag-upload ka ng iyong mga video sa internet. Sa ganitong paraan, mas magiging inspirado ka na magpatuloy. Ang musika ay isang regalo. Ibahagi mo ito sa mundo. Ang pag-aaral ng gitara ay hindi lamang tungkol sa pagtugtog ng mga kanta. Ito rin ay tungkol sa pagtuklas ng iyong sarili. Sa pamamagitan ng musika, mas makikilala mo ang iyong mga emosyon. Mas magiging expressive ka rin. Ang gitara ay pwedeng maging iyong kaibigan. Sa mga oras na malungkot ka, pwede kang tumugtog ng gitara. Sa mga oras na masaya ka, pwede ka ring tumugtog ng gitara. Ang gitara ay laging nandiyan para sa iyo. Kaya huwag kang bibitaw. Patuloy ka lang mag-aral at mag-ensayo. Sa paglipas ng panahon, magiging isa kang magaling na gitarista. At ang pinakamahalaga, magiging masaya ka. Tandaan natin ang mga importanteng bagay na natutunan natin. Una, kahit sino ay pwedeng matuto mag-gitara. Pangalawa, kailangan mo ng tamang gitara. Pangatlo, alamin mo ang mga parte ng gitara. Pang-apat, alamin mo kung paano hawakan ang gitara. Panglima, mag-aral ka ng mga chords. Pang-anim, tumugtog ka ng mga simpleng kanta. Pangpito, mag-ensayo ka araw-araw. Pangwalo, makinig ka sa musika. Pang-siyam, manood ka ng mga tutorial videos. Pang-sampu, makipagkaibigan ka sa ibang gitarista. Sa pamamagitan ng pagsunod sa mga hakbang na ito, mas madali kang matututo mag-gitara. At higit sa lahat, mag-enjoy ka sa iyong paglalakbay. Ang pag-aaral ng gitara ay isang masayang karanasan. Kaya sulitin mo ang bawat sandali. At tandaan mo, hindi ka nag-iisa sa iyong paglalakbay. Maraming tao ang handang tumulong sa iyo. Kaya huwag kang matakot magtanong at makipagkaibigan. Sa pamamagitan ng pagtutulungan, mas marami tayong matututunan at mas magiging masaya ang ating paglalakbay sa musika. Kaya sige na, kunin mo na ang iyong gitara at magsimula ka nang tumugtog! Kaya mo yan!

Gitara: Hindi Mahirap Mag-Gitara

Maraming tao ang nag-iisip na ang mga bituin ay maliliit na ilaw sa langit. Pero hindi ito totoo. Ang mga bituin ay higante at naglalabas ng sarili nilang liwanag. Sila ay malayo sa atin kaya mukha silang maliliit. Ngayon, ikukuwento ko sa inyo ang isang alamat tungkol sa kung paano nagkaroon ng mga bituin sa kalangitan. Noong unang panahon, wala pang mga bituin. Madilim ang gabi. Walang kahit anong liwanag maliban sa buwan. Ang mundo ay tahimik at payapa. Pero may isang problema. Walang kulay ang langit. Ito ay kulay itim lamang. Isang araw, may isang bathala na nagngangalang Bathala. Siya ang pinakamakapangyarihang diyos sa lahat. Nakita niya ang madilim na langit at naisip niya na kailangan niya itong bigyan ng kulay at liwanag. Kaya nagpasiya siyang lumikha ng mga bituin. Una, kumuha si Bathala ng mga batong kristal. Ang mga batong ito ay may iba't ibang kulay. May pula, dilaw, asul, at berde. Dinurog niya ang mga bato hanggang maging pulbos ang mga ito. Pagkatapos, hinipan niya ang mga pulbos sa kalangitan. Ang mga pulbos ay kumalat sa buong kalangitan. Ang bawat butil ng pulbos ay naging isang bituin. Ang mga bituin ay kumikinang at nagbibigay liwanag sa gabi. Ang langit ay napuno ng kulay. May mga pulang bituin, dilaw na bituin, asul na bituin, at berdeng bituin. Ang mga tao sa mundo ay nagulat at natuwa. Hindi pa sila nakakita ng ganito kagandang tanawin. Simula noon, ang mga bituin ay naging bahagi na ng kalangitan. Sila ay nagbibigay liwanag at kulay sa gabi. Sila rin ay nagpapaalala sa atin ng kapangyarihan at pagkamalikhain ni Bathala. May isa pang kuwento. Noong unang panahon, may dalawang magkasintahan. Sila ay sina Tala at Adlaw. Mahal na mahal nila ang isa't isa. Gusto nilang magkasama habang buhay. Pero may isang hadlang. Si Tala ay isang bituin. Si Adlaw naman ay ang araw. Hindi sila pwedeng magsama dahil magkaiba sila. Si Tala ay laging nasa langit sa gabi. Si Adlaw naman ay laging nasa langit sa araw. Isang araw, nagpasiya silang humingi ng tulong kay Bathala. Sabi nila, 'Bathala, mahal na mahal namin ang isa't isa. Gusto naming magkasama habang buhay. Tulungan mo kami.' Naawa si Bathala sa kanila. Kaya gumawa siya ng paraan para magkasama sila. Ginawa niyang mas maliit si Adlaw. Ginawa rin niyang mas maliwanag si Tala. Pagkatapos, pinagsama niya sila sa kalangitan. Simula noon, si Tala at Adlaw ay laging magkasama. Sila ang araw at ang buwan. Sa umaga, si Adlaw ang nagbibigay liwanag sa mundo. Sa gabi naman, si Tala ang nagbibigay liwanag sa mundo. Ang kanilang pag-ibig ay walang hanggan. Kaya tuwing nakikita natin ang araw at ang buwan, naalala natin ang kuwento ni Tala at Adlaw. Naaalala natin ang tunay na pag-ibig. At may isa pang alamat tungkol sa mga bituin. Sabi nila, ang mga bituin ay mga kaluluwa ng mga taong namatay. Kapag namatay ang isang tao, ang kanyang kaluluwa ay pumupunta sa langit at nagiging isang bituin. Kaya tuwing titingin tayo sa mga bituin, naalala natin ang mga taong mahal natin na wala na sa atin. Sila ay laging kasama natin sa ating mga puso. Ang mga bituin ay may iba't ibang laki at liwanag. Ang ibang bituin ay malalaki at maliwanag. Ang ibang bituin naman ay maliliit at madilim. Pero lahat sila ay mahalaga. Lahat sila ay nagbibigay liwanag sa gabi. Lahat sila ay nagpapaalala sa atin ng kagandahan ng kalangitan. Kaya tuwing gabi, tumingala tayo sa langit at tingnan natin ang mga bituin. Pakinggan natin ang kanilang kuwento. Damhin natin ang kanilang liwanag. At alalahanin natin ang mga taong mahal natin na wala na sa atin. Ang mga bituin ay laging nandiyan para sa atin. Sila ay laging nagbibigay liwanag at pag-asa sa ating mga buhay. Kaya mahalin natin ang mga bituin. Alagaan natin ang kalangitan. At ipagpatuloy natin ang pagsasalaysay ng kanilang mga kuwento. Ang mga bituin ay bahagi ng ating kasaysayan. Sila ay bahagi ng ating kultura. Sila ay bahagi ng ating mga puso. May isa pang kuwento tungkol sa isang batang babae. Ang pangalan niya ay Luningning. Gusto ni Luningning ang mga bituin. Tuwing gabi, tinitingnan niya ang mga ito sa bintana. Nagtataka siya kung ano ang mga bituin. Isang gabi, napanaginipan niya ang mga bituin. Sa kanyang panaginip, kinausap siya ng mga bituin. Sabi ng mga bituin, 'Luningning, kami ay mga ilaw sa kalangitan. Kami ay nagbibigay liwanag sa gabi. Kami rin ay mga alaala ng mga taong wala na.' Nagising si Luningning na masaya. Alam na niya ngayon kung ano ang mga bituin. Simula noon, mas minahal pa niya ang mga bituin. Tuwing titingin siya sa mga ito, naalala niya ang kanyang panaginip. Naalala niya ang mga salita ng mga bituin. Alam niya na ang mga bituin ay hindi lamang mga ilaw. Sila rin ay mga alaala at mga kuwento. Si Luningning ay lumaki at naging isang manunulat. Isinulat niya ang mga kuwento tungkol sa mga bituin. Ang kanyang mga kuwento ay nagbigay inspirasyon sa maraming tao. Natutunan ng mga tao na mahalin ang mga bituin. Natutunan din nila na alalahanin ang mga taong wala na. Ang mga bituin ay patuloy na kumikinang sa kalangitan. Sila ay patuloy na nagbibigay liwanag at pag-asa. Sila rin ay patuloy na nagpapaalala sa atin ng mga kuwento ng pag-ibig, alaala, at pag-asa. Kahit malayo ang mga bituin, lagi natin silang nadarama. Nadarama natin ang kanilang liwanag. Nadarama natin ang kanilang pag-ibig. Nadarama natin ang kanilang pag-asa. Kaya huwag nating kalimutan ang mga bituin. Mahalin natin sila. Alagaan natin sila. At ipagpatuloy natin ang pagsasalaysay ng kanilang mga kuwento. Ang mga kuwento ng mga bituin ay mga kuwento rin natin. Sila ay bahagi ng ating buhay. Sila ay bahagi ng ating kaluluwa. Sa bawat kislap ng bituin, may isang kuwento. May kuwento ng pag-ibig, pag-asa, at pangarap. May kuwento ng mga taong nagmahal, naghintay, at nangarap. Ang mga bituin ay hindi lamang basta ilaw sa langit. Sila ay mga simbolo ng ating mga pangarap at alaala. Sila ay nagpapaalala sa atin na kahit sa pinakamadilim na gabi, mayroon pa ring liwanag. Mayroon pa ring pag-asa. Kaya, sa susunod na titingala ka sa langit, huwag mo lamang silang tingnan. Pakinggan mo ang kanilang mga kuwento. Damhin mo ang kanilang liwanag. At alalahanin mo ang iyong mga pangarap. Dahil ang bawat isa sa atin ay may bituin sa loob. Isang bituin na nagliliwanag at nagbibigay pag-asa. Ang mga bituin ay mahalaga dahil nagbibigay sila ng liwanag sa ating madilim na gabi. Sila ay nagpapaalala sa atin na mayroon tayong mga pangarap na dapat abutin. Sila ay nagbibigay inspirasyon sa atin upang maging mabuti at magmahalan. Ang mga bituin ay bahagi ng ating mundo. Sila ay bahagi ng ating kasaysayan. Kaya dapat natin silang alagaan at mahalin. Dapat nating ipagpatuloy ang mga kuwento tungkol sa kanila upang hindi sila makalimutan. Sa paglipas ng panahon, ang mga bituin ay patuloy na magbibigay liwanag sa ating kalangitan. Sila ay patuloy na magpapaalala sa atin ng mga kuwento ng pag-ibig, pag-asa, at pangarap. Kaya mahalin natin ang mga bituin. Sila ay hindi lamang basta ilaw. Sila ay mga kaibigan natin sa kalangitan.

Ang Kuwento ng mga Bituin

Noong 1898, ang Pilipinas ay naghahanap ng kalayaan. Ito ay panahon ng rebolusyon laban sa mga Espanyol. Kailangan ng mga Pilipino ng isang awit. Isang awit na magpapakita ng kanilang pagmamahal sa bayan. Isang awit na magbibigay pag-asa sa kanilang puso. Ito ang simula ng kuwento ng ating pambansang awit. Si Julian Felipe, isang guro at musikero, ay binigyan ng mahalagang gawain. Siya ay inutusan ni Heneral Emilio Aguinaldo na gumawa ng isang himig. Ang himig na ito ay para sa Pilipinas. Ito ay dapat maging isang awit ng tagumpay at pag-asa. Si Felipe ay nagtrabaho nang mabuti. Ginawa niya ang himig sa loob ng ilang araw lamang. Ang himig ay tinawag na 'Marcha Filipina Magdalo.' Noong Hunyo 12, 1898, ipinahayag ang kalayaan ng Pilipinas sa Kawit, Cavite. Sa seremonya, tinugtog ang 'Marcha Filipina Magdalo.' Ito ang unang pagkakataon na narinig ng mga Pilipino ang himig. Wala pang liriko ang awit noon. Ang himig lamang ang nagbigay ng damdamin ng pagiging Pilipino. Ito ay isang mahalagang araw sa kasaysayan ng Pilipinas. Pagkatapos ng deklarasyon ng kalayaan, maraming sundalo at patriyota ang humanga sa himig. Ngunit walang mga salita na umaakma dito. Si Jose Palma, isang sundalo at makata, ay sumulat ng isang tula. Ang tula ay pinamagatang 'Filipinas.' Isinulat niya ito habang siya ay nasa isang kampo militar sa Bulacan. Ang kanyang tula ay naglalarawan ng kagandahan ng Pilipinas. Ito rin ay nagpapahayag ng pagmamahal sa bayan. Noong 1899, ang tula ni Palma na 'Filipinas' ay ginamit bilang liriko ng 'Marcha Filipina Magdalo.' Ito ay unang inawit sa Espanyol. Ang mga salita ni Palma ay nagdagdag ng mas malalim na kahulugan sa himig ni Felipe. Ang awit ay naging mas makahulugan para sa mga Pilipino. Ito ay naging simbolo ng kanilang pagkakaisa at pagmamahal sa bansa. Sa paglipas ng panahon, isinalin ang awit sa iba't ibang wika. Isinalin ito sa Ingles at sa Tagalog. Ang bersyon sa Tagalog ay naging opisyal na pambansang awit ng Pilipinas. Ito ay pinamagatang 'Lupang Hinirang.' Ang 'Lupang Hinirang' ay naglalarawan ng kagandahan ng Pilipinas. Ito ay nagpapahayag ng pagmamahal, pag-asa, at pagkakaisa ng mga Pilipino. Ang pambansang awit ay inaawit sa iba't ibang okasyon. Inaawit ito sa mga paaralan, sa mga seremonya ng gobyerno, at sa mga pampublikong pagtitipon. Kapag inaawit ang 'Lupang Hinirang,' ang mga Pilipino ay tumatayo nang tuwid. Inilalagay nila ang kanilang kanang kamay sa kanilang dibdib. Ito ay tanda ng paggalang at pagmamahal sa bayan. Ang awit ay nagpapaalala sa mga Pilipino ng kanilang kasaysayan. Ito rin ay nagbibigay inspirasyon sa kanila na maging mabuting mamamayan. Ang ating pambansang awit ay hindi lamang isang awit. Ito ay isang simbolo ng ating pagka-Pilipino. Ito ay nagpapaalala sa atin ng ating mga bayani. Ito ay nagbibigay inspirasyon sa atin na mahalin ang ating bayan. Sa tuwing inaawit natin ang 'Lupang Hinirang,' ipinapakita natin ang ating pagmamahal sa Pilipinas. Sa paglipas ng mga taon, ang 'Lupang Hinirang' ay patuloy na inaawit. Ito ay bahagi na ng ating kultura. Ang awit ay nagpapaalala sa atin ng mga sakripisyo ng ating mga bayani. Sila ay nagbigay ng kanilang buhay para sa ating kalayaan. Ang awit ay nagtuturo sa atin na mahalin ang ating bayan. Ito ay nagtuturo sa atin na maging tapat sa ating bansa. Ang 'Lupang Hinirang' ay isang mahalagang bahagi ng ating pagka-Pilipino. Ito ay nagpapakita ng ating pagkakaisa. Ito ay nagpapakita ng ating pagmamahal sa Pilipinas. Sa bawat pagkanta ng ating pambansang awit, tayo ay nagkakaisa. Tayo ay nagpapakita ng ating respeto sa ating bansa. Tayo ay nagpapakita ng ating pagmamahal sa ating kapwa Pilipino. Ang awit ay nagpapaalala sa atin na tayo ay isang bansa. Tayo ay may isang kasaysayan. Tayo ay may isang pangarap. Ito ay ang pangarap na maging isang malaya at masaganang bansa. Ang 'Lupang Hinirang' ay isang awit ng pag-asa. Ito ay nagbibigay inspirasyon sa atin na magtrabaho para sa ating bansa. Ito ay nagbibigay inspirasyon sa atin na maging mabuting mamamayan. Ang awit ay nagpapaalala sa atin na tayo ay may responsibilidad sa ating bansa. Ito ay ang responsibilidad na pangalagaan ang ating kalayaan. Ito ay ang responsibilidad na itaguyod ang ating kultura. Ito ay ang responsibilidad na mahalin ang ating kapwa Pilipino. Sa bawat pagkanta ng 'Lupang Hinirang,' tayo ay nagpapakita ng ating pagmamahal sa Pilipinas. Tayo ay nagpapakita ng ating pagkakaisa bilang isang bansa. Tayo ay nagpapakita ng ating pag-asa para sa kinabukasan ng ating bayan. Ang 'Lupang Hinirang' ay hindi lamang isang awit. Ito ay isang panata. Ito ay isang pangako. Ito ay isang pagpapahayag ng ating pagmamahal sa Pilipinas. Sa tuwing inaawit natin ito, tayo ay nagiging bahagi ng isang malaking kuwento. Ito ay ang kuwento ng Pilipinas. Ito ay ang kuwento ng ating mga bayani. Ito ay ang kuwento ng ating pag-asa. Kaya't sa susunod na awitin mo ang 'Lupang Hinirang,' isipin mo ang mga salita. Damhin mo ang musika. Ipakita mo ang iyong pagmamahal sa Pilipinas. Ang ating pambansang awit ay mahalaga dahil ito ay sumisimbolo sa ating pagka-Pilipino. Ito ay nagpapaalala sa atin ng ating kasaysayan, kultura, at mga pangarap. Sa tuwing inaawit natin ito, tayo ay nagkakaisa bilang isang bansa. Ipinapakita natin ang ating pagmamahal at paggalang sa ating bayan. Ang 'Lupang Hinirang' ay isang awit na nagbibigay inspirasyon sa atin. Ito ay nagpapaalala sa atin na tayo ay may kakayahan na maging dakila. Tayo ay may kakayahan na magbago ng ating bansa. Ang awit ay nagtuturo sa atin na maging mabuting mamamayan. Ito ay nagtuturo sa atin na mahalin ang ating kapwa Pilipino. Ang pambansang awit ay hindi lamang isang tradisyon. Ito ay isang mahalagang bahagi ng ating pagkakakilanlan. Ito ay nagpapakita kung sino tayo bilang mga Pilipino. Ito ay nagpapakita kung ano ang ating pinapahalagahan. Kaya't dapat nating ipagmalaki ang ating pambansang awit. Dapat nating ituro ito sa ating mga anak. Dapat nating awitin ito nang may pagmamahal at paggalang. Sa ganitong paraan, mapapanatili natin ang ating pagka-Pilipino. Sa ganitong paraan, maipapakita natin ang ating pagmamahal sa Pilipinas. Ang 'Lupang Hinirang' ay isang pamana. Ito ay isang regalo mula sa ating mga bayani. Ito ay isang simbolo ng ating kalayaan. Pangalagaan natin ito. Mahalin natin ito. Ipagmalaki natin ito. Dahil ang 'Lupang Hinirang' ay atin. Ito ay simbolo ng ating pagiging Pilipino. Ito ay awit ng ating puso. Ito ay awit ng ating bayan.

Ang Ating Pambansang Awit: Isang Kuwento ng Pag-ibig sa Bayan

Noong unang panahon, ang mga tao ay walang bahay. Sila ay gumagala lamang. Natutulog sila sa mga kuweba. Nagtatago sila sa mga puno. Umuulan, sila ay basa. Mainit, sila ay pawis. Mahirap ang buhay nila noon. Wala silang sariling lugar. Wala silang matatawag na tahanan. Ang buhay ay isang paglalakbay na walang kasiguraduhan. Isang araw, may isang lalaki. Ang pangalan niya ay Kahel. Siya ay matalino at malakas. Naawa siya sa mga tao. Gusto niyang tulungan sila. Naisip niya, 'Paano kaya kung gumawa tayo ng bahay?' Ito ay isang bagong ideya. Hindi pa ito naisip ng kahit sino. Kaya sinimulan ni Kahel ang kanyang plano. Una, naghanap siya ng mga bato. Malalaki at matitibay na bato. Pagkatapos, naghanap siya ng kahoy. Mahahaba at tuwid na kahoy. Ginawa niya itong pundasyon. Ito ang simula ng kanilang tahanan. Nag-imbita si Kahel ng ibang tao. Sinabi niya, 'Tulungan ninyo ako. Gumawa tayo ng bahay.' Maraming tao ang sumali sa kanya. Nagtulungan sila. Binuhat nila ang mga bato. Inayos nila ang mga kahoy. Mahirap ang trabaho. Ngunit masaya sila. Sama-sama silang nagtatrabaho. Sama-sama silang nangangarap. Nangangarap ng isang tahanan. Unti-unti, nabuo ang bahay. Mayroon itong dingding. Mayroon itong bubong. Hindi na sila basa kapag umuulan. Hindi na sila mainit kapag maaraw. Masaya ang mga tao. Mayroon na silang tahanan. Isang lugar kung saan sila ligtas. Isang lugar kung saan sila nagpapahinga. Isang lugar kung saan sila nagmamahalan. Ang bahay ni Kahel ay naging modelo. Ginaya ito ng ibang tao. Gumawa rin sila ng sarili nilang bahay. Gumamit sila ng iba't ibang materyales. May bahay na gawa sa kawayan. May bahay na gawa sa putik. May bahay na gawa sa dahon. Iba-iba ang itsura. Ngunit pare-pareho ang layunin. Ito ay upang magbigay ng proteksyon. Ito ay upang magbigay ng tahanan. Lumipas ang maraming taon. Ang mga bahay ay umunlad. Gumanda ang disenyo. Tumibay ang materyales. Ngunit ang kahalagahan ay nanatili. Ang bahay ay hindi lamang isang gusali. Ito ay isang simbolo. Simbolo ng pamilya. Simbolo ng pagmamahal. Simbolo ng pag-asa. Sa bawat bahay, mayroong kwento. Kwento ng pagsisikap. Kwento ng tagumpay. Kwento ng buhay. Kahit saan tayo pumunta, lagi nating maaalala ang ating bahay. Ito ang lugar kung saan tayo lumaki. Ito ang lugar kung saan tayo natuto. Ito ang lugar kung saan tayo naging tayo. Kaya dapat nating pahalagahan ang ating bahay. Alagaan natin ito. Mahalin natin ito. Dahil ang bahay ay ang ating tunay na tahanan. Mula sa simpleng ideya ni Kahel, lumago ang mga bahay. Naging bahagi ito ng ating kultura. Naging bahagi ito ng ating kasaysayan. Patuloy itong magiging bahagi ng ating kinabukasan. Dahil ang bahay ay higit pa sa isang istraktura. Ito ay isang simula. Isang simula ng pamilya. Isang simula ng komunidad. Isang simula ng buhay. Mula sa mga simpleng bahay, natuto ang mga tao. Natuto sila kung paano magpatibay ng bahay. Natuto sila kung paano magpaganda ng bahay. Gumamit sila ng mga bagong kagamitan. Gumamit sila ng mga bagong paraan. Ang mga bahay ay naging mas matibay. Hindi na basta-basta nasisira ng bagyo. Ang mga bahay ay naging mas maganda. Mayroon nang mga palamuti. Mayroon nang mga kulay. Ang bawat bahay ay naging kakaiba. Ipinapakita nito ang personalidad ng may-ari. Ang mga bahay ay hindi lamang para sa isang pamilya. Gumawa rin sila ng bahay para sa maraming tao. Ito ay tinatawag na komunidad. Sa komunidad, sama-sama silang nagtutulungan. Sama-sama silang nagdadamayan. Sama-sama silang nagdiriwang. Ang komunidad ay parang isang malaking pamilya. Ang bawat isa ay may bahagi. Ang bawat isa ay mahalaga. Sa paglipas ng panahon, ang mga bahay ay nagbago pa. Naging mas malaki ito. Naging mas moderno ito. Mayroon nang kuryente. Mayroon nang tubig. Mayroon nang internet. Ang mga bahay ay naging mas komportable. Mas madali na ang buhay. Ngunit ang kahalagahan ng bahay ay hindi nagbago. Ito pa rin ay isang lugar ng pagmamahal. Ito pa rin ay isang lugar ng seguridad. Ito pa rin ay isang lugar ng pag-asa. Kahit saan man tayo mapunta, lagi nating babalikan ang ating bahay. Ito ang ating pinagmulan. Ito ang ating kanlungan. Ito ang ating tahanan. Ang bahay ay hindi lamang apat na dingding at isang bubong. Ito ay ang mga alaala na ating ginawa. Ito ay ang mga taong ating minahal. Ito ay ang mga pangarap na ating binuo. Kaya’t pahalagahan natin ang ating bahay. Alagaan natin ito. Mahalin natin ito. Dahil ito ang pinakamahalagang lugar sa ating buhay. Ang kwento ng bahay ay kwento ng pag-unlad. Kwento ng pagtutulungan. Kwento ng pagmamahalan. Ito ay kwento ng ating buhay. Mula sa simpleng ideya ni Kahel, lumago ang mga bahay. Naging bahagi ito ng ating kultura. Naging bahagi ito ng ating kasaysayan. Patuloy itong magiging bahagi ng ating kinabukasan. Dahil ang bahay ay higit pa sa isang istraktura. Ito ay isang simula. Isang simula ng pamilya. Isang simula ng komunidad. Isang simula ng buhay. At higit sa lahat, ito ay isang simbolo ng pag-asa. Pag-asa na mayroon tayong lugar kung saan tayo nabibilang. Pag-asa na mayroon tayong lugar kung saan tayo ligtas. Pag-asa na mayroon tayong lugar kung saan tayo mahal. Kaya’t alagaan natin ang ating mga bahay. Dahil dito nagsisimula ang lahat. Dito nagtatapos ang lahat. Dito tayo nagiging tayo.

Mga Bahay: Isang Simula

Maraming tao ang naniniwala na ang mga duwende ay maliliit na nilalang na may mahika. Sabi nila, nakatira sila sa mga lumang puno o sa ilalim ng lupa. Pero ang totoo, hindi lahat ng duwende ay pare-pareho. May mababait at mayroon ding medyo masungit. Ang kuwentong ito ay tungkol kay Maria at sa kanyang pakikipagsapalaran sa mga duwende sa kanilang mundo. Si Maria ay isang batang babae na mahilig maglakad sa kagubatan. Isang araw, habang naglalakad siya, nakakita siya ng isang maliit na pintuan sa puno. Sobrang curious siya kaya binuksan niya ito. Pagbukas niya, nakita niya ang isang maliit na hagdan pababa. Nag-isip siya kung papasukin niya ba ito o hindi. 'Hmm, ano kaya ito?' tanong niya sa sarili niya. 'Baka may nakatira dito? Pero sino naman?' Sa sobrang curiosity, nagdesisyon si Maria na bumaba sa hagdan. Dahan-dahan siyang bumaba. Madilim sa loob, pero nakakita siya ng liwanag sa dulo ng hagdan. Nang makababa siya, namangha siya sa nakita niya. Nasa isang maliit na mundo siya! May maliliit na bahay, maliliit na puno, at maliliit na tao. Sila ang mga duwende! 'Wow! Ang ganda dito!' sabi ni Maria. Biglang lumapit sa kanya ang isang duwende. Maliit siya, may berdeng damit, at may matulis na sumbrero. 'Sino ka? At paano ka nakarating dito?' tanong ng duwende. 'Ako si Maria. Nakita ko lang po yung pintuan sa puno, at bumaba po ako,' sagot ni Maria. 'Ako si Lolo Dencio,' sabi ng duwende. 'Ako ang pinuno ng mga duwende dito. Hindi basta-basta nakakarating ang mga tao dito. Bakit ka napadpad sa aming mundo?' 'Gusto ko lang po makita kung ano ang nasa loob,' sabi ni Maria. Ngumiti si Lolo Dencio. 'Sige, dahil nandito ka na, maaari kang manatili pansamantala. Pero kailangan mong sundin ang aming mga patakaran.' 'Opo, Lolo Dencio,' sagot ni Maria. Tuwang-tuwa siya dahil makakasama niya ang mga duwende. Unang araw ni Maria sa mundo ng mga duwende, tinuruan siya ni Lolo Dencio ng mga gawain nila. Tumutulong siya sa pagtatanim ng mga halaman, paglilinis ng mga bahay, at pagluluto ng pagkain. Masaya si Maria dahil marami siyang natututunan. Isang araw, napansin ni Maria na malungkot si Lolo Dencio. 'Lolo Dencio, bakit po kayo malungkot?' tanong ni Maria. 'May sakit ang aming mahiwagang puno,' sagot ni Lolo Dencio. 'Ito ang nagbibigay buhay sa aming mundo. Kung mamatay ang punong ito, mamamatay rin kami.' Nag-isip si Maria kung paano niya matutulungan ang mga duwende. Alam niya na may mga halaman sa mundo ng mga tao na maaaring makapagpagaling sa puno. 'Lolo Dencio, may alam akong halaman sa mundo ng mga tao na maaaring makatulong sa punong ito,' sabi ni Maria. 'Pero kailangan kong bumalik sa mundo namin para hanapin ito.' 'Talaga? Sige, Maria. Kung makakatulong ka, payag akong bumalik ka sa mundo ng mga tao,' sabi ni Lolo Dencio. Nagpaalam si Maria sa mga duwende at bumalik sa mundo ng mga tao. Hinanap niya ang halaman na sinabi niya kay Lolo Dencio. Pagkatapos ng ilang oras, natagpuan niya ito. Tuwang-tuwa siya at agad siyang bumalik sa mundo ng mga duwende. Pagbalik niya, ibinigay niya ang halaman kay Lolo Dencio. Tinanim ni Lolo Dencio ang halaman sa tabi ng mahiwagang puno. Pagkalipas ng ilang araw, gumaling ang puno! Sumigla ulit ang mundo ng mga duwende. 'Salamat, Maria! Dahil sa iyo, nailigtas mo ang aming mundo!' sabi ni Lolo Dencio. 'Walang anuman po, Lolo Dencio. Masaya po akong nakatulong ako,' sagot ni Maria. Simula noon, naging matalik na magkaibigan si Maria at ang mga duwende. Madalas siyang bumisita sa kanilang mundo para tumulong at makipaglaro. Natutunan ni Maria na kahit magkaiba ang mundo nila, maaari pa rin silang magtulungan at magmahalan. At natutunan din niya na ang kabaitan at pagtulong sa iba ay laging may magandang balik. Isang araw, may dumating na balita sa mundo ng mga duwende. May isang higanteng nagbabanta sa kanilang mundo. Sabi nila, gusto ng higante na kunin ang mahiwagang puno para sa kanyang sarili. Natakot ang mga duwende. Hindi nila alam kung paano nila mapoprotektahan ang kanilang tahanan. Nakita ni Maria ang takot sa mga mata ng mga duwende. Gusto niyang tumulong, pero hindi niya alam kung paano. 'Lolo Dencio, ano pong gagawin natin?' tanong ni Maria. 'Hindi ko alam, Maria,' sagot ni Lolo Dencio. 'Napakalakas ng higante. Hindi natin siya kayang talunin.' Nag-isip si Maria. Alam niya na kailangan nilang gumawa ng plano. 'Lolo Dencio, baka po may paraan. Baka hindi natin kailangang labanan ang higante. Baka pwede nating kausapin siya,' sabi ni Maria. Nagulat si Lolo Dencio. 'Kausapin ang higante? Imposible! Hindi siya makikinig sa atin,' sabi ni Lolo Dencio. 'Pero wala naman pong mawawala kung susubukan natin,' sabi ni Maria. Pumayag si Lolo Dencio. Sinamahan ni Maria si Lolo Dencio para hanapin ang higante. Pagdating nila sa lugar ng higante, nakita nila ito. Napakalaki niya! Para siyang bundok na naglalakad. 'Hoy, higante!' sigaw ni Maria. Lumingon ang higante. 'Sino kayo? At bakit niyo ako tinatawag?' tanong ng higante. 'Ako si Maria, at ito si Lolo Dencio. Gusto lang po naming makipag-usap sa inyo,' sabi ni Maria. 'Makipag-usap? Wala akong panahon para makipag-usap sa mga tulad niyo,' sabi ng higante. 'Gusto ko lang ang mahiwagang puno.' 'Pero hindi po ninyo naiintindihan. Ang punong ito ang nagbibigay buhay sa aming mundo. Kung kukunin niyo ito, mamamatay kami,' sabi ni Maria. Tumigil ang higante. Tumingin siya kay Maria. 'Hindi ko alam,' sabi ng higante. 'Akala ko walang nakatira dito. Akala ko walang maaapektuhan kung kukunin ko ang puno.' 'Pero mayroon po,' sabi ni Maria. 'Kami po ang nakatira dito. At mahalaga po sa amin ang punong ito.' Nag-isip ang higante. Pagkatapos, ngumiti siya. 'Sige,' sabi ng higante. 'Hindi ko kukunin ang puno. Hindi ko gustong makasakit ng iba.' Tuwang-tuwa si Maria at si Lolo Dencio. Nagpasalamat sila sa higante. 'Maraming salamat po,' sabi ni Maria. 'Napakabuti po ninyo.' 'Walang anuman,' sabi ng higante. 'Sana maging masaya kayo sa mundo niyo.' Umalis ang higante. Bumalik si Maria at si Lolo Dencio sa mundo ng mga duwende. Ikinuwento nila ang nangyari. Tuwang-tuwa ang mga duwende. Nagdiwang sila dahil ligtas na sila. Simula noon, naging mas malapit pa si Maria sa mga duwende. Naging mas matatag ang kanilang pagkakaibigan. Natutunan ni Maria na kahit gaano kalaki ang problema, laging may solusyon kung magtutulungan. Natutunan din niya na ang kabaitan at pag-unawa ay mas malakas kaysa sa kahit anong kapangyarihan. Ang kuwento ni Maria at ng mga duwende ay isang paalala na ang pagiging mabait at pagtulong sa iba ay mahalaga. Kahit sa maliliit na paraan, pwede tayong gumawa ng malaking pagkakaiba. Ang pagmamahal at pagkakaisa ay ang susi sa isang mas magandang mundo. Kaya't huwag nating kalimutan na maging mabuti sa isa't isa, tulad ni Maria at ng mga duwende.